نوا یاب : دانلود موسیقی سنتی
جستجو در میان بیش از پانصد آلبوم موسیقی
بی مزد بود و منت هر خدمتی که کردم/یا رب مباد کس را مخدوم بی عنایت

تکنیک ِحسین تهرانی از نگاه فرامرز پایور

  •   1,093 بازدید
  •   بدون دیدگاه

مرحوم استاد فرامرز پایور در اسفند ۱۳۵۳ در اولین سالگرد استاد حسین تهرانی اینچنین در رابطه با این سخن گفته اند :

حسین تهرانی را عموماً در موسیقی ایرانی به نام تنبک نواز می شناسند. به طور قطع او بهترین و ماهرترین تنبک نوازی است که تا امروز در موسیقی ایران ظهور کرده است اما استادیِ یک هنرمند با مهارت او در نواختن ثابت نمی شود.تفاوت بین نوازنده‌ی ماهر و استاد همین است که نوازنده‌ی ماهر فقط در فن نوازندگی مهارت دارد ولی استاد موسیقی، در تمام اطراف و جوانب آن سازِ به خصوص مطالعه دارد و آنچه را که در موسیقی به هر نحوی از انحا ارتباطی با کار و رشته‌ی تحقیقی او پیدا می‌کند جستجو و تفحص کرده و بر آن تسلط کامل پیدا می‌کند. حسین تهرانی نیز همانند ابوالحسن صبا از این نوع موسیقیدانان بود.

اولاً تهرانی تمام دستگاه های موسیقی ایرانی را به خوبی می شناخت و حتی با گوشه هایی دور افتاده و غیر اصلی نیز آشنایی کامل داشت، ثانیاً تقریباً تمام تصانیف و کار عمل ها و ضربی های قدیمی را که پیش از او معمول بود، از حفظ داشت و خود نیز با اشعاری که از قدما حفظ کرده بود فی البداهه روی تنبک آورده، به آواز میخواند.

تهرانی تمام گوشه های ردیف موسیقی ایرانی را که امکان و بنیه‌ی ضربی شدن دارند تنظیم کرده، خود آنها را خوانده و با تنبک نواخنه است. او چنان مهارتی در این کار پیدا کرده بود که گاهی نوازندگان از جواب گویی به آنچه او می‌خوانده عاجز می‌ماندند، مگر نوازندگانی که با تصانیف قدیمی آشنایی داشتند.

حسین تهرانی تا حدی از تکنیک سازهای ِ ایرانی مطلع بود و خود سنتور می نواخت و با نوع مضراب ها‌ی سنتور آشنایی داشت. علاوه بر آن، با اغلب اساتید قدیم ایران، از قبیل حسین خان اسماعیل زاده، حبیب سماعی، ابوالحسن صبا و غیره که خداوندِ تنبک در موسیقی ملی ما بودند کار کرده و از محضر آنها استفاده برده بود. تهرانی تقریباً تمام قطعاتی را که صبا ساخته بود، از حفظ داشت و قطعات ضربی استاد علینقی وزیری را به خوبی به خاطر سپرده بود.

مجموعه این مطالعات، به علاوه ی قدرت و تسلط در نوازندگی تنبک به علت پشتکار و تمرین زیاد روی این ساز، حسین تهرانی را یک استاد به تمام معنی در تنبک معرفی می کرد و در نتیجه آنچه که از تنبک تنها یا همراه با یک ساز یا در ارکستر از او به یادگار مانده، به کلی با دیگران فرق داشته و کاملا مشخص است.

بدون شک یکی از وجوه تمایز تنبک نوازی تهرانی با تنبک نواری هایِ دیگران ،پختگی و جا افتادگی او در نواختن این ساز است که در اثر سال ها ممارست و تتبع،خود به خود در او ایجاد شده که به طور قطع در نوازندگان تنبک امروزی به علت جوانی و ناپختگی نمی‌تواند موجود باشد. واضح است که گذشت ایام خود ایجاد پختگی نمی‌کند بلکه این مرور زمان باید همراه با کار و فعالیت و مطالعه و تفحص باشد تا استادی مثل حسین تهرانی به وجود آورد.

حسین تهرانی

حسین تهرانی

تهرانی در کار با ارکستر فوق العاده دقت می کرد که نوانس موسیقی را کاملاً حفظ کند زیر خود متوجه این قضیه بود که تنبک ، سازی پر صدا و خفه کننده ی سازهای دیگر ، به خصوص سازهای ملی ایران است. به علاوه ، در ارکستر اغلب نقش مترونوم را بازی می کرد زیرا معتقد بود تنبک همان رهبر ارکستر در گروه های کوچک نوازندگان موسیقی ایرانی است و تندی و کندی آهنگ به میل و دلخواه نوازنده ی تمبک تغییر می کند او میتواند ارکستر را به هر وزنی که می خواهد بکشاند. از این نظر گروه های موسیقی که با تهرانی همکاری می کردند خیلی استفاده می بردند.

تهرانی در موقع همراهی با تک نوازی ، چون خود مضراب شناس بود و تمام مضراب های مشکل ساز را با ضرب تقلید می کرد و به این ترتیب لذت و هیجان بیشتری نصیب شنوندگانی می شد که به ساز نوازندگانی که تهرانی آنها را همراهی می کرد گوش می کردند.

تسلط فوق العاده او در قوی و ضعیف کردن صدای تنبک به قدری بود که همراه با سه تار ، درست زیر ساز ، صدای تمبک می آمد و همراه با پیانو هرچقدر هم محکم و قوی زده می شد باز صدای تمبک تهرانی مشخص و روشن شنیده می شد.

موقعی که با ویولن صبا همراهی می کرد – همانطور که گفتم اغلب آهنگ های او را از حفظ بود فی البداهه برای آرشه های متنوع صبا انگشت گذاری ِ به خصوصی روی تمبک پیدا می کرد که گویی همنوازی از این بهتر و عالی تر ممکن نمی بود.

درک و احساس او در موسیقی و تشخیص آهنگ که نتیجه ی مطالعه ی کافی روی ردیف موسیقی ایران و ضرب های قدیمی و مضراب شناسی او توام با استعداد و ذوق بی حد و حساب بود ، در این فن او را واقعاً شخصی بی نظیر و منحصربفرد کرده بود. متاسفانه امروزه آن فرصت و موقعیت به نوازندگان تمبک داده نمی شود تا مطالعات خود را به اندازه ی تهرانی و سیع و عمیق کنند و به مقام هنری او نزدیک شوند. به علاوه ، اساتیدی چون صبا و سماعی هم امروزه کمتر به چشم می خورند که معلم خوبی برای نوازندگان تمبک باشند.

تهرانی تا آنجا که مقدور بود سعی می کرد در مورد هر نوازنده ای که می خواهد او را در کنسرت یا رادیو و تلویزیون همراهی کند قبلاً مطلع باشد که او چه می خواهد بزند. او با اینکه تسلط فوق العاده به تمام ریتم های ایرانی داشت باز همیشه از نوازنده می خواست که قبلاً چهارمضراب یا قطعه ی ضربی یا هر قطعه ای را که قرار است با او اجرا کند یکی دوبار تمرین کنند. همیشه راهنمایی های ارزنده و پرفایده ای در موقع تمرین به نوازندگان می کرد که سخت از او ممنون می شدند.

در اواخر کار خود ، بی نهایت به ضرب های لنگ که با گوش عمومی مانوس نبود علاقه پیدا کرده بود و سعی می کرد این ضرب ها را طوری ساده و تمیز تنظیم کند که شنونده احساس غرابت و ناآشنایی نکند و در عین حال کار تازه ای هم در ریتم انجام داده باشد. تهرانی به علت مطالعه ای که روی ردیف موسیقی ایرانی داشت سعی می کرد اول ریتم های لنگ را از فطعات ضربی خود ردیف استخراج کند. البته کارهای دیگری هم از قبیل تشکیل گروه نوازندگان تمبک و همچنین تقلید صداهای دزل و لکوموتیو و… را نیز جز کارهای ابداعی او باید ذکر کرد ولی به طور قطع دیگران در مقالات خود از آنها نام خواهند برد و احتیاج به توضیح بنده نیست.

 

هیچ دیدگاهی ارسال نشده است.