نوا یاب : دانلود موسیقی سنتی
جستجو در میان بیش از پانصد آلبوم موسیقی
بی مزد بود و منت هر خدمتی که کردم/یا رب مباد کس را مخدوم بی عنایت

آشنایی با ساز کمانچه

  •   1,114 بازدید
  •   بدون دیدگاه

تاریخچه ی کمانچه :

هرچند به طور قطع و یقین نمی توان قدمت تاریخی سازی را روشن کرد ، اما شاید اولین منبع کتبی در حوزه ی خاورمیانه که به تشریح سازها و از جمله کمانچه – زیر عنوان رباب – پرداخته است ؛ کتاب الموسیقی الکبیر نوشته ی ابونصر فارابی فیلسوف و دانشمند ایرانی قرن ۳ و ۴ هجری باشد.

هرچند فارابی در رساله اش به کاربرد قوس یا کمان در این ساز اشاره ای نکرده است و به همین دلیل عده ای آن را یک ساز غیر آرشه ای انگاشته اند ، اما توضیحات او کاملاً منطبق با ساختمان کمانچه (رباب) است و انوان آن را رباب شاعر ، رباب مصری و رباب ترکی برشمرده است.

عبدالقادر مراغی در قرن ۸ هجری نیز در دو کتاب مقاصدالالحان و جامع الالحان توضیحات جامع و کاملی راجع به کمانچه نوشته است : « اما کمانچه و آن از آلات مجروره (سازهای زهی) است و بعضی کاسه ی آن را از پوست جوز هندی سازند و از موی اسپ بر آن وتر بندند و بعضی دیگر کاسه ی آن را از چوب تراشند و بر آن وتر از ابریشم بندند و البته بر آن پوستی کشند که آن پوشت دل گاو باشد… و آن را به کمانه در عمل آورند…»

استاد روح الله خالقی در سرگذشت موسیقی ایران کمانچه را یکی از سازهای بسیار قدیمی در مشرق زمین برشمرده است. او ریشه ی کمانچه را غژ یا غژک که سازی مرسوم در ایران قبل از اسلام بوده است و اکنون با تفاوت هایی در ساختامن در بلوچستان نواخته می شود ، دانسته است. آلبر لاوین یاک در کتاب موسیقی و موسیقی دان ها ، قدیمی ترین سازی که با آرشه نواخته می شده است را راوانسترون ذکر کرده و آن را یک ساز چینی به شمار آورده است.

بر یکی از دیوارهای تالار چهل ستون – از بناهای دوره ی صفویه – نوازنده ی کمانچه ای درحالیکه آن را با کمان می نوازد به وضوح نقش بسته سات و به این ترتیب کمانچه را در نزدیک ترین شکل ، به هیئت امروزی اش در دوران صفویه می توان یافت که کمان آن بعد از ورود ویلن در دوران پادشاهی مظفرالدین شاه قاجار به آرشه تغییر نام داد. نیز به این ساز پس از ورود ویولن یک سیم اضافه شد. کمانچه قبل از آن سه سیم داشت. به هر تقدیر ورود ویلن به ایران تاثیر انکارناپذیری بر نوازندگی و نوازندگان کمانچه بر جای نهاد. به غیر از کمانچه ی مورد استفاده در موسیقی ردیف دستگاهی ، در برخی نواحی ایران نیز از کمانچه با الگوهای متنوعی استفاده می شود. در لرستان ، کاسه کمانچه پشت باز و در بعضی نواحی کاسه کمانچه پشت بسته است. کمانچه های نواحی مختلف ایران غالباً دارای سه سیم هستند.

کمانچه

ساختمان کمانچه

کمانچه سازی زهی است که با کمان (آرشه) نواخته می شود.اینکه عده ای اصطلاح کمانچه کش را برای نوازنده ی آن به کار می برند برای تبیین عمل کشیدن کمان بر سیم هاست. کمانچه از بخش های سرپنجه ، دسته و کاسه تشکیل شده است و علاوه بر این در پایین کاسه پایه ای وجود دارد که روی زمین یا زانوی نوازنده قرار می گیرد. کاسه ی ساز کروی شکل است که مقطع نسبتاً کوچکی در جلو به دهانه اختصاص یافته است. روی دهاه پوست کشیده شده و روی پوست ، خرکی به صورت مورب نهاده شده است. دسته استوانه ای است ، فاقد دستان و به شکل نامحسوس مانند مخروطی واژگون است. دسته در انتهای بالایی خود پس از برآمدگی شیطانک به جعبه ی گوشی ها تغییر شکل می دهد که در هر دو طرف جعبه ، دو گوشی تعبیه شده است.

امروزه کمانچه چهار سیم دارد و کوک آن بنا به اجرای دستگاه های مختلف موسیقی ایران تفاوت می کتد. معمول ترین کوک ، آن است که نسبت فاصله چهارم یا پنجم میان سیم اول و دوم برقرار است و سیم های سوم و چهارم به ترتیب فاصله ی اکتاو سیم های اول و دوم تنظیم می شوند.

کمان کمانچه دارای ابزاری برای کشیدن موی نیست و نوازنده با انگشتان دستی که کام را نگه می دارد موی کمان را می کشد و در هنگان نوازندگی می تواند کشیدگی موها را در اختیار داشته باشد.

منبع : موسسه فرهنگی-هنری ماهور

 

هیچ دیدگاهی ارسال نشده است.